Hoogstraten 1814

2014: 200 jaar Slag bij Hoogstraten

Een herdenkingsjaar met een waaier aan activiteiten en evenementen rond een "vergeten veldslag".

11 januari 1814, een datum die u op het eerste zicht misschien weinig zegt. Toch had die dag een grote impact op de regio Hoogstraten en zelfs op de nationale en internationale geschiedenis.  U leest het overigens goed, 1814. Terwijl heel de wereld in de ban is van de 100ste verjaardag van ‘14-‘18, de Grote Oorlog, gaan wij nog een eeuw verder terug in de tijd. We herdenken met de Slag van Hoogstraten immers een bloedige episode uit de Napoleontische Oorlogen die Europa bijna twee decennia lang in de greep hielden.


Op 11 januari 1814, een ijskoude winterdag, vonden in de Noorderkempen zware gevechten plaats tussen de troepen van de Franse keizer Napoleon I en een geallieerd legerkorps dat in hoofdzaak bestond uit Pruisen, Britten en Kozakken. Aangezien de coalitietroepen over een breed front vanuit Noord-Brabant kwamen aanzetten, reikte de gevechtszone in feite van Kalmthout tot Turnhout. Hoofddoel van het geallieerde offensief was de vesting Antwerpen. Urenlang werd er op verschillende plaatsen gevochten, o.a. in  Wuustwezel, Loenhout en Malle, maar het zwaartepunt lag rond de Franse posities bij Hoogstraten en enkele van onze deelgemeenten (Wortel, Meer en vooral Minderhout). Aan geallieerde kant sneuvelden op die ene dag meer dan 500 mannen, aan Franse kant waren bijna 900 slachtoffers te betreuren. En dan zwijgen we nog over de vele vernielingen, plunderingen en inkwartieringen waaronder de bevolking te lijden kreeg en die de gemeentebesturen jarenlang in enorme financiële moeilijkheden brachten.

De Fransen moesten zich uit de Noorderkempen terugtrekken onder geallieerde druk, maar ze konden dit vrij systematisch doen. Daardoor kregen ze rond Antwerpen net voldoende tijd om de verdediging voor te bereiden. De belangrijke havenstad zou zich pas begin mei 1814 overgeven, dus enkele weken na het aftreden van Napoleon. Het strategische doel van de geallieerde operaties in januari werd dus niet bereikt. Spijtig, want anders had het treffen bij Hoogstraten misschien veel meer weerklank gekregen. De gevechten rond ons stadje waren evenwel de eerste, moeizame stap in de bevrijding van de Zuidelijke Nederlanden na bijna 20 jaar Franse overheersing. Een loodzware, moordende en ingrijpende bezetting met een impact tot op de dag van vandaag en die duizenden Kempenaars als “conscrits” (dwangsoldaten) de dood heeft ingejaagd voor Frankrijks “glorie”.


Reeds in 2009 (i.s.m.  Mallifique) en in 2010 (“Vivat Hooghstraeten”) werd er door Erfgoed Hoogstraten en het stadsbestuur aandacht besteed aan deze “vergeten” Napoleontische veldslag, maar voor het herdenkingsjaar in 2014 leverden we natuurlijk een extra inspanning. Begin 2012 werd de Projectgroep “Hoogstraten 1814” opgericht met verschillende partners die na heel wat overleg een gevarieerd programma naar voren schoven. De activiteiten werden zoveel mogelijk gespreid doorheen het jaar en over de deelgemeenten van ons stadje.


Op 14 december 2013 werd in het Administratief Centrum een persmoment gekoppeld aan de voorstelling van het boek over de Slag bij Hoogstraten. De publicatie is het resultaat van het jarenlange onderzoek door Hoogstratenaar Jan Huijbrechts, met raadpleging van bronnen in eigen land, maar ook in Duitse, Franse en Engelse archieven.

Zaterdag 11 januari 2014 zagen we in de Sint-Clemenskerk te Minderhout de officiële herdenkingsceremonie, gekoppeld aan een lezing over het bloedige treffen. Met  150 aanwezigen waren we als organisatoren alvast aangenaam verrast door de opkomst.

In het voorjaar werden er tevens drie door Jan Huijbrechts gegidste wandelingen voorzien over delen van het slagveld tussen Meer en Minderhout. Ze konden telkens op nogal wat belangstelling rekenen. 

Intussen werden ook de jongeren gericht warm gemaakt voor het projectjaar, met o.a. gesmaakte educatieve bezoeken aan alle lagere scholen van ons stadje.

Kort daarna volgde een eerste echte publiekstopper. Op 2, 3 en 4 mei 2014 was Hoogstraten immers het toneel van een fraaie fakkelparade op vrijdagavond en een ceremonie op zaterdag en een historisch bivak en de grootste reconstructie van een Napoleontische veldslag ooit in Vlaanderen op zaterdag en zondag. Bijna 1000 reenactors uit heel Europa konden zich daarbij uitleven op een deel van het historische slagveld aan de boorden van de Mark. We telden dat hectische weekend een kleine 15.000 bezoekers en het  initiatief kon bovendien op heel wat persbelangstelling rekenen, ook in het buitenland.  

Van 2 augustus tot 21 december 2014 liep de mooi uitgewerkte en interessante thematentoonstelling "De vergeten veldslag - Hoogstraten 11 januari 1814" in het Stedelijk Museum (Begijnhof) en daar werd afgeklokt op een kleine 5.000 bezoekers.

Eind november bleken ook de voorstellingen van "1814, de Vergeten Veldslag", de nieuwe familiemusical van La:ch vzw een schot in de roos. Het werd een totaalspektakel met liefst 450 medewerkers (acteurs, zangers, dansers, muzikanten, naaisters, decorbouwers,...) en 8.000 bezoekers. 

Op 14 december 2014 werd het monument i.v.m. de slag onthuld in Minderhout, indertijd het brandpunt van de strijd. Vanuit de Hoogstraatse Cultuurraad werd een jury aangesteld die uit 45 inzendingen een keuze moest maken. Het werd uiteindelijk "Het Verlangen", een creatie van de bekende Kempense kunstenaar Luc Van Soom. Zijn beeldhouwwerk in brons werd aangevuld met een gedicht dat Pien Storm van Leeuwen speciaal voor deze gelegenheid heeft geschreven.

Op 30 januari 2015 werd de projectgroep "Hoogstraten 1814" tijdens een druk bijgewoonde uitreiking laureaat voor het "evenement van het jaar" en sleepte daarna de Cultuurprijs van de stad Hoogstraten zelf in de wacht. Een mooie erkenning voor de leden van de projectgroep en de vele vrijwilligers en partners die hen hebben gesteund.



De Projectgroep “Hoogstraten 1814” is een samenwerkingsverband van vzw Erfgoed Hoogstraten (www.erfgoedhoogstraten.be), de vzw LA:CH (www.1814.be) en het Stedelijk Museum Hoogstraten (http://museum.hoogstraten.be), met bovendien aanzienlijke steun vanwege het Stadsbestuur, de Hoogstraatse Cultuurraad, de Erfgoedcel Noorderkempen, het Provinciebestuur van Antwerpen en de Vlaamse Overheid.


Alleen al het feit dat op een extreem koude winterdag, 200 jaar geleden, bijna 1.500 jonge mannen uit alle uithoeken van Europa, met hun bloed in de Kempische sneeuw geschiedenis hebben geschreven, mag niet vergeten worden. Het is dus een goede zaak dat deze historische gebeurtenis met heel wat impact op Hoogstraten, onze ruime regio en ons land op gepaste wijze kan worden herdacht.